Boże Narodzenie to czas radości i świętowania. Greckie miasta ozdobione tysiącami lampionów nabierają blasku i koloru a z każdej kuchni wydobywa się zapach tradycyjnych potraw świątecznych. Życzenia „Χρόνια πολλά” i „Καλές γιορτές” mieszają się z dźwiękami trójkątów uderzanych przez dzieci w rytm śpiewanych kolęd. Chrześcijańskie tradycje bożonarodzeniowe mieszają się w Grecji ze starogreckimi zwyczajami. W tekście postaram się przybliżyć najbardziej popularne greckie zwyczaje do dziś praktykowane w okresie Bożego Narodzenia.
Στολισμένο καραβάκι / stolismeno karawaki / - ozdabianie łodzi.
Na wielu centralnych placach w okresie Świąt Bożego Narodzenia oprócz choinek dekoruje się też łodzie.
Już od czasów starożytnych Grecy byli bardzo związani z morzem. Praca na statkach zapewniała wielu rodzinom utrzymanie i wyżywienie.
Łódź była dla Greków symbolem ich miłości do morza i oczekiwania na powrót do bliskich.
Dzieci śpiewające kolędy do niedawna trzymały w dłoniach miniaturowe łódki, które wypełniały słodyczami i chlebem.
W 1833 roku król Otto w pałacu w Nafplio udekorował pierwszą choinkę w Grecji.
I to był początek dominacji jodły jako symbolu świąt w tym kraju.
Χριστόψωμο - Christopsomo czyli Chleb Chrystusowy
Gospodynie greckie przygotowują go 1-2 dni przed Bożym Narodzeniem. Jest bogato dekorowany różnymi wzorami mającymi symboliczne znaczenie.
Jedna część symbolizuje pług oraz moment siewu ziaren.
Na drugiej części są symbole siana otoczonego liśćmi winorośli i oliwek, przypominające o nadchodzącym lecie i zbiorach.
Chleb ten jest ofiarowany Narodzeniu Chrystusa z intencją pobłogosławienia domowników.
Nie kroi się go nożem, by sił dobra nie niszczyć narzędziem symbolizującym zło.
W niektórych częściach Grecji robi się tzw. Christokoulura. Są one mniejsze i wiesza się je obok ikon na cały rok.
W Boże Narodzenie gospodarz domu robi krzyż na chlebie, łamie go i rozdaje wszystkim obecnym przy stole jako symbol Komunii Świętej.
Na Krecie gospodynie dodają do chleba wody różanej, miodu, sezamu, cynamonu i goździków. Dodatkowo na środku chleba kładą z ciasta krzyż i biały orzech. Są regiony gdy piecze się podobny chleb również dla zwierząt domowych np. w Sarakatsani.
Na wyspie Zakinthos gospodynie dodają do chleba aromatycznych ziół, orzechów, rodzynek, wina i oliwy.
Do środka wkładają monetę i dekorują. Pieką chleb w piecu opalanym drewnem i do momentu rodzinnego spotkania trzymają w cieple.
W przeddzień Bożego Narodzenia wszyscy zbierają się przy stole.Tego wieczoru serwuje się zupę brokułową z cytryną, oliwkami i cebulą. Obok domowego paleniska stawia się kielich oliwy z winem i ikonę Matki Boskiej z Dzieciątkiem.
Najstarszy mężczyzna w rodzinie bierze tacę z chlebem i nad ogniem robi trzykrotnie znak krzyża. Dalej polewając go oliwą z winem nuci słowa pieśni „ Narodziny Twoje Chryste...”
Najmłodszy z członków rodziny strzela z karabinu w powietrze a domownicy zaczynają składanie sobie życzeń.
Chleb jest łamany przez głowę domu. Pierwszy kawałek dla Chrystusa, drugi dla ubogich, trzeci dla domu a kolejne dla domowników według ich wieku.
Χριστουγεννιάτικο στεφάνι - wianek bożonarodzeniowy
Na wioskach spotyka się zwyczaj wieszania na drzwiach wejściowych czosnkowych warkoczy z goździkami mających odgonić oszczerstwa i plotki, które niszczą szczęście domowników.
Drzwi wejściowe do domu często też zdobi jodłowy wieniec udekorowany świątecznie. Tradycja mówi, że przyniesie on szczęście mieszkańcom domu.
Zwyczaj tzw. karmienia fontanny.
O północy w noc poprzedzającą Boże Narodzenie, w wioskach środkowej Grecji odbywa się tzw. karmienie fontanny. Dziewczęta idą do fontann znajdujących się we wsi i smarują je masłem i miodem. Wykonując tę czynność wypowiadają życzenie by tak jak płynie woda płynął dobrobyt w domach w nadchodzącym roku i tak jak słodki jest miód niech słodkie będzie życie. Do fontann przynoszą ze sobą masło, ser, pszenicę, gałązki oliwne i rośliny strączkowe by według wierzeń zapewnić sobie dobre zbiory. Według tradycji kobiecie, która jako pierwsza dotrze do fontanny będzie dopisywało szczęście przez cały rok. Wracając zabierają ze sobą świeżą wodę, którą spryskują domy dla powodzenia i ochrony przed złem. Całe to wydarzenie odbywa się w zupełnej ciszy.
Małżeństwo z ogniem / Το Πάντρεμα της Φωτιάς /
W kominku umieszcza się kawałek drewna pochodzący z drzewa o męskim imieniu np. Platanos /czyli Platan/, który symbolizuje gospodarza domu i drugi kawałek z drzewa o żeńskim imieniu np.Kerasia / czyli Wiśnia/ symbolizujący gospodynię domu.
Po rozpaleniu ognia gospodarz krzyżuje je trzykrotnie i polewa je czerwonym winem i oliwą. Dziecko, które uważane jest za szczęściarza, miesza w kominku palące się drzewo wypowiadając słowa «Ptaki, kozy, jagnięta, grosze...». Jest to intencja o obfitość w nadchodzącym roku.
Καλικάντζαροι/Kalikantzari/- złowrogie gobliny pojawiające się w czasie Świąt Bożego Narodzenia.
Kalikantzari to psotne i brzydkie stworzenia pojawiające się pomiędzy 25 grudnia i 6 stycznia. Wychodzą z ziemi w Wigilię Bożego Narodzenia by przez 12 dni uprzykrzać ludziom życie.
Te brzydkie ciemnobrązowe istoty z rozczochranymi włosami, czerwonymi oczami, nogami osła i małpimi rękami są bardzo zwinne i robią wszystko by dać się we znaki mieszkańcom domów. Wspinają się na dachy, skaczą po nich i tłuką dachówki. Przez kominy dostają się do domów by zrobić w nich wielki bałagan. Wszystko depczą i uwielbiają chlapać się w oliwie. Jednym słowem wielkie z nich psotniki.
Według greckich wierzeń kalikantzari to ludzie o złym losie, przemienieni w demony, urodzeni w ciągu tych dwunastu dni i nie ochrzczeni.
Niesforne skrzaty nie znoszą zapachu kadzidła dlatego popołudniami gospodynie okadzają domy a kadzielnicę pozostawiają przy kominku. Często też wieszają dzwoneczki mające ostrzec domowników o nieproszonych gościach.
6 stycznia gdy obchodzone są tzw. Fota / Φώτα - Θεοφάνεια czyli Święto Chrztu Jezusa - jest to ostatnie święto Dwunastu Dni /i wtedy gobliny wracają do wnętrza Ziemi.
Μωμόγεροι /Μomogeroi/- rytuał mający korzenie w tradycji pontyjskiej.
Część osób biorących udział w tym wydarzeniu przebiera się za zwierzęta / wilki i kozy / a reszta zakłada kostiumy ludzi uzbrojonych w miecze i przybiera postać starców.
Wszyscy w grupie wędrują po wiosce od domu do domu. Cała inscenizacja związana jest z odrodzeniem natury i nadejściem nowego roku. Wydarzenie ma charakter satyryczny.
Warto zaznaczyć w tym miejscu, że obchody te w 2016 roku zostały wpisane na Listę Reprezentacyjną Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO.
W tekście wykorzystałam informacje i zdjęcia znalezione w internecie .
